Avrupa Birliği, plastik geri dönüşüm sektöründe son dönemde büyüyen düşük maliyetli ithalat sorununa karşı yeni bir düzenleme hazırlığında. Avrupa Komisyonu, 2026’nın ilk yarısında yürürlüğe girmesi planlanan değişikliklerle, geri dönüştürülmüş plastik ithalatını daha sıkı kurallara bağlamayı hedefliyor.
Hazırlanan düzenleme kapsamında ithal edilen geri dönüştürülmüş plastikler için daha ayrıntılı belge sunulması zorunlu hale gelecek. Bunun yanı sıra gümrük kontrolleri güçlendirilecek, denetim mekanizmaları genişletilecek ve ithalat süreçleri daha yakından izlenecek. Komisyon, bu adımlarla hem Avrupa’daki geri dönüşüm tesislerini korumayı hem de AB’nin döngüsel ekonomi hedeflerini tehlikeye atan uygulamaların önüne geçmeyi amaçlıyor.
Geri dönüşüm sektörü kapasite kaybı yaşıyor
Sektör temsilcileri, Avrupa’daki plastik geri dönüşüm sanayisinin 2025 yılında bugüne kadarki en ciddi kapasite kaybıyla karşı karşıya kaldığını belirtiyor. Özellikle Hollanda başta olmak üzere birçok ülkede geri dönüşüm tesislerinin faaliyetlerini durdurduğu ifade ediliyor.
Sektör kuruluşu Plastics Recyclers Europe’a göre bu gerilemenin arkasında iki temel neden bulunuyor: Yüksek enerji maliyetleri ve düşük fiyatlı ithal plastiklerle rekabet edilememesi. Özellikle elektrik fiyatlarındaki yükselişin kalıcı hale gelmesi, Avrupa’daki işletmelerin üretim maliyetlerini artırırken, ithal ürünlerle yerli geri dönüştürülmüş plastik arasındaki fiyat farkı daha da büyüdü.
Yanlış beyan edilen ürünler endişe yaratıyor
Avrupa Komisyonu’nun üzerinde durduğu en önemli konulardan biri ise işlenmemiş plastiklerin, geri dönüştürülmüş ürün gibi gösterilerek Avrupa pazarına sokulması. Fosil yakıt temelli bu plastikler, petrol fiyatlarının düşük olduğu dönemlerde geri dönüştürülmüş malzemeden daha ucuz fiyatlarla satışa sunulabiliyor.
Komisyona göre yanlış etiketleme, Avrupa’daki gerçek geri dönüşüm tesislerinin ürettiği malzemeye olan talebi azaltıyor ve piyasada haksız rekabet oluşturuyor.
Bu nedenle hazırlanan düzenlemelerin merkezine izlenebilirlik yerleştiriliyor. Yeni sistemle birlikte ithal edilen geri dönüştürülmüş plastikler için daha ayrıntılı bilgi ve belge istenecek. Ayrıca işlenmemiş plastiklerle geri dönüştürülmüş plastiklerin farklı gümrük kodlarıyla sınıflandırılması planlanıyor.
Böylece ithalat akışlarının daha şeffaf biçimde takip edilmesi ve yanlış beyanların daha kolay tespit edilmesi amaçlanıyor.
Laboratuvar testleri ve yeni denetimler geliyor
Komisyonun gündemindeki önlemler yalnızca belge kontrolüyle sınırlı kalmayacak. Avrupa pazarına plastik sağlayan geri dönüşüm tesislerinin denetlenmesi de planlanıyor. Bunun yanı sıra laboratuvar kapasitesinin artırılması ve ithal edilen ürünlerin gerçekten geri dönüştürülmüş malzeme içerip içermediğinin test edilmesi öngörülüyor.
AB yönetimi, mevcut önlemlerin yetersiz kalması halinde daha sert uygulamaların da devreye alınabileceği mesajını veriyor. Bu kapsamda 2026 yılı boyunca görev yapacak bir ithalat gözetim birimi oluşturulacak. Söz konusu ekip, plastik ithalatını düzenli olarak izleyecek ve elde edilen veriler gelecekteki politika kararlarında kullanılacak.
Komisyonun değerlendirmelerine göre gerekli görülmesi halinde ek vergiler, kota uygulamaları veya yeni ticaret kısıtlamaları da gündeme gelebilir.
Üye ülkeler daha sert adım istiyor
Avrupa Komisyonu üzerindeki baskı yalnızca sektör temsilcilerinden gelmiyor. Fransa, İspanya ve Hollanda’nın da aralarında bulunduğu altı AB üyesi ülke, düşük kaliteli ve ucuz geri dönüştürülmüş plastik ithalatına karşı daha güçlü tedbirler alınmasını talep ediyor.
Bu ülkeler, söz konusu ithalatın piyasadaki dengeleri bozduğunu ve Avrupa’nın mevcut geri dönüşüm kapasitesini giderek zayıflattığını savunuyor.
AB, plastik ürünlerde geri dönüştürülmüş içerik oranını yükseltmeyi ve işlenmemiş hammadde kullanımını azaltmayı, iklim ve kaynak verimliliği politikalarının temel hedeflerinden biri olarak görüyor. Ancak Avrupa’daki geri dönüşüm tesislerinin kapanmaya devam etmesi halinde bu hedeflerin hayata geçirilmesinin zorlaşacağı belirtiliyor.
Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde piyasa denetimi, ticaret politikaları ve şeffaf izleme mekanizmaları, Avrupa’nın plastik dönüşüm sürecinde belirleyici rol oynayacak. Aksi halde AB, daha sıkı çevre kuralları ve artan geri dönüştürülmüş malzeme talebine rağmen kendi geri dönüşüm sanayisini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilir.
